Chương 11 + 12
11
Mặt trời từ từ xuống núi.
Đã đến giờ gà tìm chuồng, chim tìm tổ, người
kết thúc một ngày cực nhọc trở về hang ổ của mình. Đã đến giờ cụ giáo Triệu
trèo lên cái sàn đầu hồi điểm người, điểm trâu ngựa.
Nhà cụ giáo ngũ đại đồng
đường.
Ở cái vùng loạn lạc liên
miên, canh tác nương rẫy theo kiểu hưu canh như Sín Chải thì nhà cụ giáo độc
nhất vô nhị. Người Dao đỏ sinh sống nhờ rừng, nhờ nương rẫy là chính. Một mảnh
nương làm được bốn năm vụ là đất bị khô cằn, màu mỡ bị mưa gió bóc dần, đá mọc
cao, lúa ngô lười cho hạt, lúc đó chủ cho nương nghỉ vài vụ, khi cây cối xanh
tươi trở lại, độ mùn, độ xốp cao họ mới quay trở lại trồng cấy tiếp. Canh tác
hưu canh kéo theo người hưu canh. Nơi ăn chốn ở tạm bợ. Chăn nuôi, trồng trọt
tạm bợ. Con cái mười bốn mười lăm tuổi
là dựng vợ, gả chồng, làm cho một cái nhà nhỏ, cắt cho mấy mảnh nương rồi khóa
to chìa to, khóa bé chìa bé, cứ thế mà tự lập, mà sinh sôi nảy nở. Nhà họ Triệu
khác, thêm người chỉ được phép thêm buồng, thêm giường, thêm bát, thêm đũa.
